Органдарды трансплантациялау дегеніміз не?
Ағзаны трансплантациялау – ағзада өз қызметін атқара алмайтын мүшенің орнына тірі донордан немесе миы өлген адамдардан алынған мүшенің толық немесе бір бөлігін трансплантациялау.
Қандай мүшелер мен тіндерді трансплантациялауға болады?
Бүгінгі таңда бүйрек, бауыр, сүйек кемігі, жүрек және ұйқы безі ең жиі трансплантацияланған мүшелер болып табылады. Өкпе мен жіңішке ішекті трансплантациялау артып келе жатқанымен, қалаған деңгейде емес. Сүйек, сіңір және байлам сияқты тіндер, жарақат немесе қатерлі ісік салдарынан тіндерін жоғалтқан адамдарға қозғалыс еркіндігін бере алады. Көздің қасаң қабығын трансплантациялау осы тіннің бұзылуына байланысты, соқыр науқастарға көру мүмкіндігін береді, ал тері трансплантациясы күйіктен кейін жаралары жазылмайтын науқастарға жараларын жабуға мүмкіндік береді. Жүрек қақпақшаларын туа біткен жүрек ақауы бар немесе клапандары нашарлаған науқастарға ауыстыруға болады.
Орган трансплантациясы кімнен жасалады?
Органдарды трансплантациялауда қолданылатын мүшелердің көзі тірі донорлар мен мәйіт донорлары болып табылады. Біздің елде мәйіттен алынған мүшелерді жеткізу батыс елдеріндегідей емес, тірі донорлардың ағзаларын жеткізумен салыстырғанда айтарлықтай төмен.
Мәйіттен алынған мүшелер - миы өлгеннен кейін немесе қайтыс болғанға дейін , сол адамның отбасының рұқсаты мен органдарын донорлық жасаған қайырымды адамдардың мүшелерін алу арқылы алынады.
Тірі ағзаларды трансплантациялауда донор ретінде 4-ші дәрежеге дейінгі туыстардан қолдануға болады.
- 1-дәрежелі туыстары: анасы, әкесі, баласы
- 2-дәрежелі туыстар: туған бауырлары, ата-әжелер, немерелер
- 3-дәрежелі туыстар: нағашы аға, нағашы әпке, аға-тәте, жиен қыз, жиен ұл
- 4-дәрежелі туыстар: 3-дәрежелі туыстарының балалары
Байланысты емес органдарды трансплантациялауда, реципиенттер мен донорларды Провинциялық денсаулық сақтау басқармасында құрылған этика комитеттері бағалайды. Егер адамдар арасында медициналық, этикалық және құқықтық мәселелер жоқ деп- этика комиссиясы мақұлдаса, олар трансплантацияға қабылданады.
Органдарды трансплантациялау туралы
Бүгінгі күні көптеген органдарды трансплантациялау орталықтары бар, бірақ өздеріңіз білетіндей, тек Түркияда ғана емес, тіпті әлемнің ең дамыған елдерінде де пациенттер, өкінішке орай, трансплантация арқылы емдеуге болатын созылмалы органдардың ауруларынан өмірінен айырылады. Қол жеткізілген деңгей өткенмен салыстыруға келмесе де, органдардың донорлық көрсеткіштері олар болуы керек деңгейден әлдеқайда төмен, ал біздің еліміздің кейбір аймақтарында бұл көрсеткіштер қолайсыз төмен. Осы себептерге байланысты бәріміз өз үлесімізді қосуымыз керек. Біз өз қызметкерлерімізді, пациенттерімізді және тіпті басқа салаларда жұмыс істейтін медициналық қызметкерлерді тынымсыз хабардар етуіміз керек, бұл мәселенің кез келген жағдайда маңыздылығын атап өтуіміз керек және оның күн тәртібінен шықпауын қамтамасыз етуіміз керек.
Бұл арада медициналық көз жұмған адамдардың донорлық мүшелерін беру көрсеткішін арттыру, басты мақсатымыз болуы керектігін ұмытпаған жөн. Өмірі немесе денсаулығы бар тірі донорлардан алынбайтын, жүрек және қасаң қабық сияқты тіндер мен мүшелерді трансплантациялауға байланысты науқастардың басқа таңдауы жоқ. Ағзалардың донорлығының адекватты көрсеткіштеріне жеткенде, сау адамдардың бүйрек пен бауыр трансплантациясы үшін, донор ретінде пайдалану қажеттілігі автоматты түрде жойылады. Дегенмен, бұл мақсатқа жеткенше, тірі донорларды пайдалану сөзсіз. Мұны істеу кезінде ешқашан ымыраға келмейтін мәселе - этикалық құндылықтар. Әсіресе тірі донорларды қолданатын органдарды трансплантациялауда, денсаулығына байланысты проблемалары жоқ толық сау адамдар бір бүйрегін немесе бауырының бір бөлігін алып тастау үшін операцияға жатады. Бұл операциялардың негізгі мақсаты - донордың денсаулығына ешқашан қауіп төндірмеу керек. Сонымен қатар, орган трансплантациясы қиянатпен пайдалану үшін өте ашық сала болғандықтан, этикалық және құқықтық ережелердің дұрыс қолданылуын мұқият бағалау керек.
