Созылмалы жөтел, ентігу немесе сырылдап тыныс алу сияқты төменгі тыныс алу жолдарына әсер ететін белгілер өкпе денсаулығының бұзылғанын көрсететін негізгі белгілер болып табылады. Бұл белгілерді ерте анықтау аурулардың созылмалы түрге айналуының алдын алу және өмір сапасын сақтау үшін өте маңызды.
Тыныс алу жүйесінің аурулары дегеніміз не?
Пульмонология — өкпеге, төменгі тыныс алу жолдарына және кеуде қуысындағы осы ағзаларды қоршаған тіндерге әсер ететін ауруларды диагностикалау, емдеу және бақылаумен айналысатын медицина саласы. Негізінде, бұл ентігу, жөтел және кеуде қуысының ауырсынуы сияқты белгілердің себебін зерттейтін және тыныс алу функциясын сақтауға бағытталған медицина саласы.
Өкпе ағзадағы өмірлік маңызы бар оттегі мен көмірқышқыл газының алмасуына жауапты болғандықтан, пульмонология бөлімі жедел инфекцияларды да, созылмалы тыныс алу жеткіліксіздігін де емдеу және бақылаумен айналысады.
Ақпарат алу үшін төмендегі форманы толтыра аласыз.
Пульмонолог қандай ауруларды емдейді?
Пульмонология бөлімі кеңірдектен бастап өкпенің ең шеткі құрылымдары болып табылатын альвеолаларға дейінгі аймаққа әсер ететін ауруларды диагностикалайды, емдейді және бақылайды. Пульмонологтар тыныс алу жолдарын бітейтін, өкпе тінін зақымдайтын немесе тыныс алу бұлшықеттеріне әсер ететін әртүрлі ауруларды зерттейді. Ең жиі кездесетін кеуде қуысы аурулары:
- Демікпе және аллергиялық өкпе аурулары: Тыныс алу жолдарының сезімталдығына байланысты дамитын созылмалы жөтел және сырылдап тыныс алу мәселелерін қамтиды.
- COPD (созылмалы обструктивті өкпе ауруы): Бұл әдетте темекі қолданудан туындайтын, ентігу және қақырық бөлінуімен сипатталатын үдемелі өкпе ауруы.
- Өкпе обыры: Бұл өкпе тініндегі жасушалардың бақылаусыз көбеюі нәтижесінде пайда болатын қатерлі ісіктер.
- Пневмония: Бұл өкпе тінінің инфекциясынан туындайтын және дене қызуының көтерілуі, жөтел және әлсіздік сияқты белгілермен сипатталатын күрделі денсаулық мәселесі.
- Өкпе эмболиясы: Бұл қан ұйығының өкпедегі қан тамырларын бітеуі нәтижесінде дамитын және шұғыл араласуды қажет ететін мәселе.
- Туберкулез (құрт ауруы): Бұл Mycobacterium tuberculosis бактериясы тудыратын, бүкіл ағзаға әсер етуі мүмкін жұқпалы өкпе ауруы.
- Ұйқы апноэсы — ұйқы кезінде тыныс алудың тоқтауы немесе азаюымен сипатталатын және ұйқы зертханасында диагностикаланатын бұзылыстар.
- Саркоидоз және интерстициалдық өкпе аурулары: Бұл өкпе тінінің қатаюына (өкпе фиброзына) әкелуі мүмкін қабыну аурулары.
- Плевралық эффузия: Бұл өкпе қабықтарының арасында сұйықтықтың қалыптан тыс жиналуы.
Тыныс алу жүйесі ауруларын диагностикалау әдістері қандай?
Өкпе ауруларын диагностикалау әдістері өкпеден, плеврадан (өкпе қабығы), медиастинумнан және кеуде қабырғасынан туындайтын мәселелерді анықтау үшін қолданылатын барлық радиологиялық, функционалдық және интервенциялық әдістерді қамтиды. Пульмонология бөлімінде жиі қолданылатын диагностикалық әдістер:
- Кеуде қуысының рентгенографиясы (рентген): Кеуде қуысының екі бағыттағы кескіні өкпенің жалпы жағдайын, жүрек көлеңкесін және диафрагма құрылымын зерттеуге мүмкіндік береді.
- Компьютерлік томография (КТ): Кеуде қуысының екі бағыттағы кескіні өкпенің жалпы жағдайын, жүрек көлеңкесін және диафрагма құрылымын зерттеуге мүмкіндік береді.
- Өкпенің ультрадыбыстық зерттеуі: Бұл әсіресе плевралық эффузия (сұйықтық жиналуы) кезінде сұйықтықтың орналасуы мен мөлшерін анықтау үшін қолданылатын сәулеленусіз бейнелеу әдісі.
- Магниттік-резонанстық томография (МРТ): Жұмсақ тіндерді жоғары айқындықпен көрсету мүмкіндігіне байланысты кеуде қабырғасының зақымдануын және қан тамырларымен байланысын зерттеу үшін қолданылады.
- Спирометрия: Бұл COPD және демікпені диагностикалауға арналған стандартты тест, ол пациенттің терең тыныс алып, содан кейін ауаны жылдам шығаруы арқылы жүргізіледі.
- Диффузиялық қабілет (DLCO): Бұл оттегінің өкпеден қанға өтуінің қаншалықты тиімді екенін өлшейді; эмфизема және интерстициалдық өкпе ауруларында маңызды көрсеткіш болып табылады.
- Өкпе көлемдері (плетизмография): Бұл өкпеде қалған ауа мөлшерін және өкпенің жалпы сыйымдылығын дәл есептейтін жетілдірілген тест.
- Торакоцентез Бұл процедура өкпе қабықтарының арасында жиналған сұйықтықты ине арқылы шығарып, зертханада талдауды қамтиды.
- Плевра биопсиясы: Бұл арнайы инелердің көмегімен өкпе қабығынан тін үлгісін алу процедурасы.
- Трансторакальды инемен аспирация (TTIA): Бұл кеуде қабырғасы арқылы кіріп, өкпедегі түзілістен тікелей биопсия алуды қамтиды.
- Медиастиноскопия: Бұл кеуде қуысының ортаңғы бөлігіндегі (медиастинум) лимфа түйіндеріне қол жеткізу үшін жүргізілетін хирургиялық диагностикалық процедура.
- Тері прик-тесті: Бұл ағзаның жиі кездесетін аллергендерге реакциясын өлшейді.
- Қандағы спецификалық IgE: Аллергиялық демікпеге күдік болған жағдайда иммундық жүйенің реакцияларын зерттейді.
- Полисомнография (ұйқы тесті): Ұйқы апноэсін диагностикалау үшін пациенттің ми толқындары, тыныс алуы және оттегі деңгейі түні бойы тіркеледі.
- Бронхоскопия: Бұл ұшында камерасы мен жарығы бар жіңішке, икемді түтік арқылы бронх ағашының ішкі бөлігін көру процедурасы.
Бронхоскопиялық тексеру кезінде жүргізілетін процедуралар:
- Бронхоальвеолалық лаваж (BAL): Зақымдалған аймаққа сұйықтық енгізіліп, кейін қайта шығарылып, жасушаларды микроскоппен зерттеуге мүмкіндік береді.
- Трансбронхиалдық биопсия: Бұл бронх қабырғасы арқылы өтіп, өкпеден тін үлгісін алу процедурасы.
- EBUS (эндобронхиалдық ультрадыбыстық зерттеу): Бронхоскоп ұшындағы ультрадыбыстық құрылғы бронхтарға жақын орналасқан лимфа түйіндерінен инемен биопсия алуға мүмкіндік береді.
Қандай жағдайларда пульмонология бөліміне жүгіну керек?
Тыныс алу жүйесі ағзадағы оттегі тепе-теңдігін қамтамасыз ететіндіктен, бұл жүйедегі ең аз бұзылыстың өзі бүкіл метаболизмге әсер етуі және өкпеден туындайтын мәселені тікелей көрсетуі мүмкін. Пульмонологтың тексеруін қажет ететін белгілер:
- Тұрақты жөтел: Үш аптадан ұзақ уақытқа созылатын және емге жауап бермейтін жөтел ұстамалары тұрақты жөтел ретінде жіктелуі мүмкін.
- Ентігу (диспноэ): Бұл қозғалыс кезінде немесе тыныштық жағдайында пайда болатын тыныс алудың қиындауы.
- Сырылдап тыныс алу. Бұл тыныс алу кезінде естілетін ысқырық тәрізді дыбыс.
- Кеуде қуысының ауырсынуы Бұл әсіресе терең тыныс алғанда немесе жөтелгенде күшейетін шаншып ауырсыну сезімі.
- Қақырық бөлу: Бұл түрлі түсті (сары, жасыл) немесе қан аралас қақырық бөлінетін жағдайлар.
- Түнгі тершеңдік Бұл дене қызуымен қатар жүретін, киімді ауыстыруды қажет ететін шамадан тыс тершеңдікпен сипатталатын жағдай.
- Арқаның ауырсынуы Бұл өкпе қабығына әсер ететін жағдайларда байқалатын, тыныс алуға байланысты арқа мен иықтың ауырсынуын қамтиды.
Пульмонология бөлімінде қандай емдеу әдістері қолданылады?
Тыныс алу жүйесі ауруларын емдеу — тыныс алу жолдарына әсер ететін инфекцияларды, аллергиялық немесе генетикалық жолмен берілетін бұзылыстарды жоюға бағытталған процедуралар. Пульмонология бөлімінің негізгі мақсаты — оттегінің ағзаға түсуі мен шығарылуын (тыныс алуды) реттеу және өкпе тінінің зақымдануын азайту. Аурудың сипатына қарай қолданылатын тыныс алу жүйесі ауруларын емдеудің негізгі әдістері:
- Фармакологиялық емдеу: Антибиотиктер, бронходилататорлар (тыныс алу жолдарын кеңейтетін дәрілер) және стероидты ингаляторлар қолданылуы мүмкін.
- Инвазивті және интервенциялық процедуралар: Бұл бронхоскопия арқылы жүргізілетін стент орналастыру немесе биопсия процедуралары.
- Тыныс алуды қолдау жүйелері: Ұйқы апноэсы және тыныс алу жеткіліксіздігі сияқты мәселелер CPAP және BPAP құрылғылары арқылы басқарылады. CPAP құрылғысы — үздіксіз оң ауа қысымын беретін маска жүйесі. BPAP терапиясы — екі деңгейлі ауа қысымын қолдауды қамтамасыз ететін жүйе.
- Өкпелік оңалту: Бұл өкпенің сыйымдылығын арттыруға бағытталған арнайы жаттығулар мен оқыту бағдарламаларын қамтиды.
- Бронхиалдық термопластика: Ауыр демікпесі бар пациенттерде тыныс алу жолдарының тарылуын азайту үшін олардың тегіс бұлшықеттеріне жылу әсері қолданылады.
- Эндобронхиалдық клапанды имплантациялау: Эмфиземасы бар пациенттерде өкпе көлемін азайтып, сау тіндердің еркінірек жұмыс істеуіне мүмкіндік беру үшін қолданылады.
- Криобиопсия: Бұл әдіс криотерапия (мұздату) арқылы өкпе тінінен көлемі үлкен және сапасы жоғары үлгілер алуды қамтиды.
- Вакцинация: Маусымдық тұмауға және пневмококкқа (пневмонияға) қарсы вакциналар инфекция қаупін азайтуға бағытталған.
- Темекі шегуден бас тартуға көмектесу: COPD және қатерлі ісік қаупін азайту үшін кәсіби қолдау қажет болуы мүмкін.
Кеуде қуысы аурулары бойынша тексеру қалай жүргізіледі?
Пульмонологиялық тексеру пациенттің шағымдарын тыңдаудан басталып, физикалық тексерумен жалғасатын үдеріс. Кеуде қуысын стандартты тексеру келесі кезеңдерді қамтиды:
- Анамнез (шағым): Пациенттің шағымдары, темекі шегу тарихы, отбасылық анамнезі және еңбек жағдайлары егжей-тегжейлі зерттеледі.
- Инспекция (бақылау): Кеуде қуысының құрылымы, тыныс алу жиілігі және тыныс алу кезінде қосымша бұлшықеттердің қолданылуы бақыланады.
- Пальпация (қолмен тексеру): Кеуде қабырғасындағы діріл мен ауырсыну сезімталдығы тексеріледі.
- Перкуссия (соққылап тексеру): Кеуде қабырғасын саусақпен соққылау кезінде шығатын дыбыстың сипаты арқылы өкпедегі ауа немесе сұйықтық тығыздығы бағаланады.
- Аускультация (тыңдау): Стетоскоптың көмегімен өкпенің барлық бөліктері тыңдалып, сырыл (ронхи) немесе сықырлау (крепитация) сияқты дыбыстардың бар-жоғы анықталады.
