Патология есебі пациенттің емдеу жоспарын анықтайтын ең маңызды құжат болып табылады; сондықтан патологиялық зерттеу, әсіресе қатерлі ісік сияқты маңызды аурулар кезінде өте қажет.
Патология дегеніміз не?
Патология — пациенттерден алынған тін, жасуша және дене сұйықтығы үлгілерін зертханалық жағдайда зерттеп, аурулардың себептерін, даму үдерістерін және ағзада тудыратын құрылымдық өзгерістерін анықтайтын медициналық мамандық. Әсіресе қатерлі ісік, сондай-ақ көптеген инфекциялық және қабынбалы ауруларға нақты диагноз қоюға бағытталған патология бөлімі пациенттерден алынған үлгілерді микроскопиялық, макроскопиялық және молекулалық тұрғыдан талдауға мүмкіндік береді. Патология әсіресе қатерлі ісікті диагностикалау үшін өте маңызды. Патология арқылы жасушалардың құрылымы, тіндердің ұйымдасуы және қалыптан тыс өзгерістер егжей-тегжейлі талданады.
Ақпарат алу үшін төмендегі форманы толтыра аласыз.
Патология қандай аурулармен айналысады?
Патология белгілі бір аурулар тобымен ғана шектелмейді және көптеген жағдайларды диагностикалауда негізгі медициналық сала болып табылады. Оның ең жиі қолданылатын саласы — қатерлі ісікті диагностикалау, мұнда ісіктердің қатерсіз немесе қатерлі екені анықталады. Сонымен қатар инфекциялық ауруларды да патология арқылы анықтауға болады. Патология нәтижесі арқылы нақты диагноз қойылатын негізгі ауру топтары төмендегідей:
- Онкологиялық аурулар: Қатерсіз және қатерлі ісіктер анықталып, қатерлі ісіктің түрі мен сатысы белгіленеді.
- Қабынбалы аурулар: Гастрит және колит сияқты ағзалардағы қабынбалы аурулар анықталады.
- Инфекциялық аурулар: Саңырауқұлақтардың, паразиттердің немесе бактериялардың кейбір түрлерінің болуы және тіндердің зақымдану дәрежесі анықталады.
- Аутоиммундық аурулар: Ағзаның өз тіндеріне шабуыл жасайтын аурулардың әсері тін деңгейінде зерттеледі.
- Тері аурулары: Псориазды, экземаны және күмәнді меңдерді (невус) диагностикалау үшін қажет.
Патологиялық зерттеу қалай жүргізіледі?
Патология зертханасы — патологтар жоғары технологиялық жабдықтарды пайдаланып жұмыс істейтін медициналық бөлім. Патология негізінен тіндер мен жасушаларды зерттеу үдерісі болып табылады. Жағынды алу, қыру, хирургиялық операция немесе биопсия арқылы алынған үлгілер «фиксация» деп аталатын сақтау әдісімен зертханаға жіберіліп, онда әртүрлі өңдеу кезеңдерінен өтеді.
Алғашқы кезеңде үлгілер тиісті түрде сақталып, дайындалады. Содан кейін олар жұқа кесінділерге бөлініп, микроскоппен зерттеледі. Жасушалық құрылымдарды айқынырақ көрсету үшін бояу әдістері қолданылады. Патолог жасушалардың қалыпты немесе қалыптан тыс екенін бағалайды. Сонымен қатар жасушалардың орналасуы, көлемі және пішіні сияқты факторлар талданады.
Пациенттен алынған үлгінің патология зертханасында өтетін кезеңдері:
- Макроскопиялық зерттеу: Тінді көзбен қарап тексеру, өлшеу және үлгі алынатын аймақтарды анықтау кезеңдерін қамтиды.
- Тінді өңдеу: Тіннен суды шығарып, оны парафинмен (балауыз тәрізді затпен) алмастыру үдерісі.
- Кесінді алу: Микротом құрылғысының көмегімен парафин блоктарын микрондық жұқалықтағы кесінділерге (қағаздан әлдеқайда жұқа) бөлу үдерісі.
- Бояу: Жасушаларды көрінетін ету үшін стандартты немесе арнайы бояу әдістері қолданылады.
- Микроскопиялық бағалау: Дайындалған препараттарды патологтың микроскоппен зерттеп, қорытынды жасайтын кезеңі.
Патологиялық тесттер дегеніміз не?
Патологиялық тесттер зерттелетін үлгінің түріне және талдау үшін қолданылатын технологияға байланысты әртүрлі санаттарға бөлінеді. Ең жиі қолданылатын патологиялық тесттер:
- Гистопатологиялық тесттер: Хирургиялық процедура немесе биопсия арқылы алынған толық тін үлгілері зерттеледі.
- Цитопатологиялық тесттер: Жеке жасушалар немесе жасушалар топтары зерттелетін тесттер. Pap-smear мысал ретінде келтірілуі мүмкін.
- Иммуногистохимиялық тесттер: Қатерлі ісіктің қосалқы түрін анықтау үшін арнайы антиденелердің көмегімен жасушалардағы белгілі бір ақуыздарды таңбалау үдерісі.
- Молекулалық патология тесттері: DNA және RNA деңгейіндегі генетикалық өзгерістерді (мутациялар және т.б.) анықтау үдерісі.
- Ағындық цитометрия: Лазерлер көмегімен жасушалардың физикалық және химиялық қасиеттерін (әдетте қан және сүйек кемігі үлгілерінде) талдау.
Патология нәтижесі қанша уақытта шығады?
Қатерлі ісікке шалдыққан пациенттің патология нәтижесінсіз емдеуді бастауы медициналық тұрғыдан мүмкін емес. Патология есебі хирургиялық шеттердің таза екенін, ісіктің агрессивтілік дәрежесін (grade) және таралу көлемін (stage) көрсетеді. Қарапайым патология нәтижесі 2-5 күн ішінде шығуы мүмкін, ал бояуды немесе молекулалық талдауды қажет ететін күрделі жағдайлардың қорытындысы 7-15 күнде дайын болуы мүмкін. Алайда кейбір арнайы тесттер ұзағырақ уақыт алуы мүмкін. Молекулалық талдау нәтижелерін білу бірнеше аптаға созылуы мүмкін. Жұмыс жүктемесі мен зертхана мүмкіндіктері де нәтижені алу уақытына әсер етеді. Шұғыл жағдайларда нәтижелерді жылдамырақ алуға болады.
Патология нәтижесінің оң болуы нені білдіреді?
Патология нәтижесінің оң болуы зерттелген үлгіде ауруға қатысты белгілер анықталғанын көрсетеді. Әсіресе қатерлі ісікке арналған тесттерде оң нәтиже ісік жасушаларының бар екенін көрсетеді; алайда оң нәтиже әрдайым жағымсыз жағдайды білдірмейді. Инфекциялық тесттерде оң нәтиже инфекциялық қоздырғыштың бар екенін көрсетеді және бұл емдеуді жоспарлау үшін қажет. Оң нәтижелер егжей-тегжейлі түсіндіруді қажет етеді; аурудың түрі мен сатысы анықталып, клиникалық нәтижелермен бірге бағалануы керек. Оң нәтиже өздігінен жеткіліксіз болуы мүмкін. Оны дәрігер түсіндіруі қажет.
Патология нәтижесінің теріс болуы нені білдіреді?
Патология нәтижесінің теріс болуы зерттелген үлгіде ауруға қатысты белгілер анықталмағанын көрсетеді. Қатерлі ісік тесттерінде теріс нәтиже зерттелген аймақта ісік табылмағанын білдіреді; алайда бұл әрдайым толық сенімділік бермейді. Сирек жағдайларда үлгі алу қателері болуы немесе ауру ерте сатыда болғандықтан анықталмауы мүмкін. Сондықтан клиникалық белгілер сәйкес келмесе немесе күдік сақталса, қосымша тесттер жүргізілуі мүмкін. Теріс нәтижелер де мұқият бағалануы тиіс. Пациенттің белгілері маңызды, қажет болған жағдайда бақылау ұсынылады. Нәтижелерді міндетті түрде дәрігер түсіндіруі керек.
«Патологиялық өзгерістер анықталған жоқ» деген нені білдіреді?
«Патологиялық өзгерістер анықталған жоқ» деген тіркес зерттелген тінде қалыптан тыс жағдай табылмағанын білдіреді; алайда кейбір аурулар ерте кезеңдерде белгілер көрсетпеуі мүмкін болғандықтан, нәтиже клиникалық мәліметтермен бірге бағалануы тиіс. Осыған байланысты бақылау қажет болуы мүмкін.
Патология есебі не үшін сұралады?
Патология есебі нақты диагноз қою үшін сұралады. Ол әсіресе күмәнді жағдайларда қолданылады. Қатерлі ісікті диагностикалаудағы ең маңызды құрал болып табылады. Патология есебінің артықшылықтары:
- Аурудың түрі мен сатысын анықтайды.
- Емдеуді жоспарлауға көмектеседі.
- Операциядан кейінгі бағалау үшін қажет.
- Инфекцияны анықтау үшін қолданылады.
- Аутоиммундық ауруларды диагностикалауда рөл атқарады.
- Аурудың таралуын көрсетеді.
- Болжам туралы ақпарат береді.
- Клиникалық шешімдер қабылдауға бағыт береді.
Патология есебінде не жазылады?
Патология есебінде егжей-тегжейлі және техникалық ақпарат болады. Алдымен пациентке қатысты ақпарат, үлгінің түрі және үлгіні алу әдісі көрсетіледі. Патология есебінде макроскопиялық және микроскопиялық зерттеу нәтижелері, диагноз және қосымша тест нәтижелері қамтылады; егер ісік болса, оның түрі мен дәрежесі де көрсетіледі. Есептерде медициналық терминология қолданылатындықтан, оны дәрігер түсіндіруі керек.
Патология туралы жиі қойылатын сұрақтар
Патология нәтижесіндегі «Атипия» нені білдіреді?
Атипия жасушалардың қалыпты көрініске ие еместігін, бірақ қатерлі ісік диагнозын нақты қою үшін әлі де жеткілікті критерийлер жоқ екенін білдіреді.
Патологиялық тесттер тек мемлекеттік ауруханаларда жүргізіле ме?
Жоқ, патологиялық зерттеулер университеттік ауруханаларда, жеке ауруханаларда және жеке патология зертханаларында да жүргізілуі мүмкін.
Биопсия арқылы патологиялық зерттеу жүргізу қатерлі ісіктің таралуына себеп болуы мүмкін бе?
Жоқ, заманауи әдістермен жүргізілетін патологиялық зерттеулердің қатерлі ісіктің таралуына себеп болатынын дәлелдейтін ғылыми деректер жоқ; керісінше, олар емдеуді жоспарлау үшін өте маңызды.
