Перинатология — жүктілікке дейінгі кезеңнен бастап босанғаннан кейінгі алғашқы төрт аптаға дейін болашақ ана мен ұрықтың денсаулығын зерттейтін, жоғары қауіп-қатерлі жағдайларды диагностикалау және емдеумен айналысатын акушерлік және гинекологияның қосалқы мамандығы. Ол сондай-ақ ана мен ұрық медицинасы деп аталады.
Перинатология дегеніміз не?
Перинатология — медициналық, хирургиялық немесе генетикалық себептерге байланысты жоғары қауіп-қатерлі деп жіктелген жүктілік кезінде ана мен ұрықтың денсаулығына бағытталған медициналық мамандық. Бұл атау латын тіліндегі «peri» (айналасында) және «natus» (туу) сөздерінен шыққан.
Перинатология бөлімінің негізгі мақсаты — жүктілік кезінде ықтимал асқынуларды анықтау, генетикалық ауытқуларға скрининг жүргізу және босану үдерісін ана мен нәресте үшін барынша сау түрде басқару және аяқтау, олардың өмір сапасын барынша жақсарту. Бұл әсіресе созылмалы аурулары бар болашақ аналарға немесе жүктілік кезінде даму проблемалары анықталған ұрықтарға маңызды бақылау жүйесін ұсынады.
Ақпарат алу үшін төмендегі форманы толтыра аласыз.
Перинатолог не істейді?
Перинатологтар (ана мен ұрық медицинасының мамандары) — акушерлік және гинекология бойынша мамандануынан кейін қосымша үш жылдық қосалқы мамандық бойынша білім алған дәрігерлер. Гинекологтан айырмашылығы, күтуші жүктілікке байланысты күрделірек мәселелерді диагностикалау және бақылаумен айналысады; ол ананың физиологиялық өзгерістерін бақылаумен қатар, нәрестенің дамуын ай сайын мұқият қадағалап, екі пациенттің де (ана мен нәрестенің) қауіпсіздігін қамтамасыз етеді.
Перинатологтың міндеттері:
- Егжей-тегжейлі ультрадыбыстық зерттеу (аномалия скринингі): Жүктіліктің 18-23 апталары аралығында дәрігер нәрестенің барлық ағза жүйелерін егжей-тегжейлі тексереді.
- Қауіптерді анықтау: Болашақ ананың бұрыннан бар медициналық жағдайларының (эпилепсия, бүйрек жеткіліксіздігі және т.б.) жүктілікке әсері бағаланады.
- Инвазивті диагностикалық тесттер: Амниоцентез (нәрестені қоршаған сұйықтықты алу) немесе CVS (плацентадан тін үлгісін алу) сияқты процедуралар жүргізіледі.
- Ұрықтың эхокардиографиясы: Нәресте жүрегінің құрылымдық және ырғақтық ерекшеліктері терең деңгейде талданады.
- Емдеуді жоспарлау: Егер анықталған мәселені нәресте жатырда жатқан кезде емдеуге болатын болса, хирургиялық немесе медициналық араласу жүргізілуі мүмкін.
- Босану әдісі мен стратегиясын анықтау: Жоғары қауіп-қатерлі жағдайларда босану уақыты мен әдісі (қалыпты босану немесе кесарь тілігі) туралы шешім қабылданады.
Перинатология бөліміне не үшін бару керек?
Перинатология бөліміне бару үшін міндетті түрде қандай да бір мәселе болуы қажет емес. Егер болашақ анада белгілі бір қауіп факторлары болса, пациент акушерлік және гинекология бөлімі арқылы перинатология бөліміне жіберіледі. Болашақ ананың жасы, медициналық анамнезі немесе бұрынғы жүктіліктердегі асқынулар перинатологиялық бақылаудың қажеттілігін көрсетуі мүмкін.
Болашақ ананың перинатология бөліміне жүгінуінің негізгі себептері:
- Ананың жасы жоғары болуы (35 жаста және одан кейінгі жүктілік)
- Бұрынғы жүктіліктерде өлі туу, түсік немесе мерзімінен бұрын босану анамнезінің болуы
- Болашақ анада созылмалы аурулардың болуы (гипертония, 1-типті қант диабеті, 2-типті қант диабеті, қалқанша без бұзылыстары)
- Отбасында белгілі генетикалық аурудың немесе хромосомалық бұзылыстың болуы
- Көпұрықты жүктілік (егіздер, үшемдер немесе одан да көп ұрық)
- Стандартты ультрадыбыстық зерттеулерде күдікті белгілердің немесе даму тежелуінің анықталуы
- Туыстық некелер және олармен байланысты генетикалық қауіптердің жоғарылауы.
- Жүктілік кезінде болған инфекциялардың немесе қолданылған дәрі-дәрмектердің әсерін зерттеу.
Перинатология бөлімі қандай ауруларды емдейді?
Перинатология бөлімі — ана мен ұрықтың ауруларымен қатар айналысатын кешенді медициналық бөлім. Перинатология жүктілік салдарынан туындайтын немесе жүктілік кезінде асқынатын патологиялық жағдайларға назар аударады. Ана тарапынан жүйелік проблемаларға, ал нәресте тарапынан құрылымдық даму бұзылыстары мен генетикалық синдромдарға көңіл бөлінеді.
Перинатология бөлімінде емделетін аурулар:
- Преэклампсия және эклампсия: Преэклампсия деп аталатын жоғары қан қысымы мен несепте ақуыздың пайда болуы қарастырылатын мәселелердің қатарына жатады.
- Гестациялық қант диабеті: Жүктілік кезіндегі қант диабеті бақыланып, инсулин қолдану үдерісі басқарылады.
- Плацентарлық ауытқулар: Бұған placenta previa (плацентаның алда орналасуы) немесе placenta accreta (плацентаның жатыр қабырғасына жабысып өсуі) сияқты ауытқулар жатады.
- Ұрықтың өсуінің тежелуі (IUGR): Егер нәресте жатырда жеткілікті салмақ қоспаса және жеткілікті қоректенбесе, бұл қауіп тудырады.
- Жатыр мойнының жеткіліксіздігі: Бұл жатыр мойнының жеткіліксіздігіне байланысты мерзімінен бұрын босану қаупін және қажетті хирургиялық процедураларды қамтиды.
- Қан (Rh) сәйкессіздігі: Қан сәйкессіздігі салдарынан дамитын ұрық анемиясы және гидропс (нәресте ағзасында сұйықтық жиналуы) мәселелеріне бағытталған.
- Туа біткен ауытқулар: Нәресте ағзаларындағы (жүрек, бүйрек, ми, омыртқа) құрылымдық ауытқулар бағаланып, бақыланады.
- Хромосомалық бұзылыстар: Даун синдромы (21-трисомия) және Эдвардс синдромы (18-трисомия) сияқты жағдайлар анықталады.
Перинатология бөлімінде қандай диагностикалық тесттер жүргізіледі?
Перинатологиялық диагностикалық әдістер екі санатқа бөлінеді: инвазивті (араласу арқылы) және инвазивті емес (араласусыз). Технологиялық жетістіктер ана қанының үлгілерін нәрестеге зиян келтірмей зерттеуді кеңінен қолдануға мүмкіндік бергенімен, нақты диагноз қою үшін инвазивті әдістер әлі де қажет болуы мүмкін.
Перинатология бөлімінде келесі диагностикалық және скринингтік тесттер жүргізілуі мүмкін:
- Егжей-тегжейлі ультрадыбыстық зерттеу: 18-24 апталар аралығында барлық ағзалар 2D, 3D немесе 4D форматында зерттеледі.
- NIPT (инвазивті емес пренаталдық тест): Ана қанындағы бос ұрық ДНҚ-сын талдау арқылы хромосомалық скрининг жүргізіледі.
- Амниоцентез: Жіңішке ине көмегімен нәрестені қоршаған сұйықтықтан үлгі алу процедурасы.
- Хорион бүрлерінің биопсиясы (CVS): Жүктіліктің ерте кезеңінде плацентадан тін үлгісін алу процедурасы.
- Кордоцентез: Нәрестенің кіндік бауынан қан үлгісін алу арқылы жүргізілетін талдау.
- Ұрықтың эхокардиографиясы: Бұл нәресте жүрегінің қуыстары мен жүрек қақпақшаларын егжей-тегжейлі ультрадыбыстық зерттеу.
- Допплерлік ультрадыбыстық зерттеу: Қан ағымының жылдамдығын өлшеу арқылы нәрестенің қоректену жағдайын бақылауға мүмкіндік береді.
Жоғары қауіп-қатерлі жүктіліктің қандай түрлері бар?
Жоғары қауіп-қатерлі жүктілік ана немесе нәрестенің денсаулығына қауіп төндіруі мүмкін проблемалар салдарынан туындайды. Жоғары қауіп-қатерлі жүктіліктің ең жиі кездесетін түрлері:
- Анаға байланысты жоғары қауіп-қатерлі жүктілік: Бақылаусыз қант диабеті, созылмалы гипертония, бүйрек аурулары, аутоиммундық аурулар (лупус және т.б.), семіздік немесе шамадан тыс арықтық салдарынан туындайды.
- Жүктілікке байланысты қауіптер: Жүктілік улануы (преэклампсия) гестациялық қант диабеті, жатыр мойнының қысқа болуы және қағанақ қабығының мерзімінен бұрын жарылуы (судың ерте кетуі) сияқты проблемалардан туындайды.
- Ұрыққа байланысты жоғары қауіп-қатерлі жүктілік: Көпұрықты жүктілік нәрестедегі құрылымдық ауытқулар, ұрықтың өсуінің тежелуі және қан сәйкессіздігіне байланысты гидропс сияқты проблемалардан туындауы мүмкін.
- Плацентаға байланысты жоғары қауіп-қатерлі жүктілік: Плацентаның жатыр мойнын жауып тұруы немесе жатыр қабырғасына тым терең жабысып өсуі сияқты плацентаның қалыптан тыс орналасуына байланысты туындайды.
- Анамнезге байланысты жоғары қауіп-қатерлі жүктілік: Бұрынғы жүктіліктерде қайталанатын түсіктер, өлі туу немесе мерзімінен бұрын босану жағдайларының болуына байланысты туындауы мүмкін.
Гинеколог пен перинатологтың айырмашылығы қандай?
Гинеколог әйелдердің репродуктивтік денсаулығы және қалыпты жүктілікті бақылау саласында маманданған. Перинатолог — жоғары қауіп-қатерлі жүктілік саласында қосымша мамандандырылған білім алған дәрігер.
Перинатолог босану кезінде қатыса ала ма?
Перинатологтар әсіресе жоғары қауіп-қатерлі жүктіліктерде босану үдерісіне белсенді қатысады. Перинатологтар әрбір босануға тұрақты түрде қатыспауы мүмкін, бірақ босану қауіп төндірсе немесе нәрестеге туғаннан кейін дереу араласу қажет болса, перинатолог босану үдерісін басынан аяғына дейін басқара алады.
Перинатолог келесі жағдайларда босану кезінде қатысады немесе босануды толықтай басқара алады:
- Босану кезінде шамадан тыс қан кету күтілсе
- Placenta previa немесе placenta accreta спектрі болса
- Босану жүктіліктің өте ерте аптасында (мерзімінен бұрын) болатын болса
- Нәрестеде туған кезде араласуды қажет ететін ауытқу болса
- Үшем, төртем немесе одан да көп ұрықты жүктілік болса
Перинатология бөліміне жүктіліктің қай аптасында бару керек?
Егжей-тегжейлі ультрадыбыстық зерттеу әдетте 18-23 апталар аралығында жүргізіледі, алайда генетикалық қауіптерді бағалау үшін перинатологқа 11-14 апталар аралығында да баруға болады.
Қосарлы скрининг тестінің нәтижесі қалыпты болса, перинатологқа бару қажет пе?
Иә, себебі скринингтік тесттер тек хромосомалық қауіптерді өлшейді, ал перинатолог нәрестенің жүрегіндегі немесе басқа ағзаларындағы құрылымдық ауытқуларды тексереді.
