Алгология медицинада ауырсынуды зерттеу дегенді білдіреді және әсіресе ұзақ уақыт бойы сақталған созылмалы ауырсынуды, шығу тегі нақты анықталмайтын немесе емдеуге төзімді ауырсынуды диагностикалау және емдеуге арналған мамандандырылған сала. Жедел ауырсыну әдетте жарақаттың немесе аурудың белгісі болып табылады.
Алгологияның негізгі назарындағы созылмалы ауырсыну — пациенттің өмір сапасын айтарлықтай төмендететін және жеке ауру ретінде қарастырылатын жағдай.
Алгология (ауырсыну емханасы) дегеніміз не?
Алгология — өмір сапасын айтарлықтай төмендететін созылмалы ауырсынудың шығу тегін анықтайтын, оның себептерін зерттейтін және көпсалалы әдістер арқылы емдейтін ғылым саласы. Күнделікті тілде «Ауырсыну емханасы» деп те аталатын алгология әсіресе үш айдан астам уақытқа созылатын және стандартты емдеуге төзімді созылмалы ауырсынуды басқарумен айналысады.
Алгология онкологиялық ауырсынудан нейропатиялық ауырсынуға, омыртқааралық диск жарықтарынан емдеуге төзімді бас ауруларына дейінгі көптеген жағдайларға жеке емдеу шешімдерін ұсынады. Оның негізгі мақсаты — ауырсыну механизмдерін түсіну, адамның күнделікті қызметіне қайта оралуына мүмкіндік беру және ауырсынудың физикалық, психологиялық және әлеуметтік әсерлерін барынша азайту.
Ақпарат алу үшін төмендегі форманы толтыра аласыз
Алгология қандай ауруларды емдейді?
Алгология бөлімі жүйке жүйесінен туындайтын немесе тіндердің зақымдануы нәтижесінде пайда болатын созылмалы ауырсынумен айналысады. Алгология бөлімінде қарастырылатын ауруларға мыналар жатады:
- Бел және мойын жарықтары: Хирургиялық кезеңге әлі жетпеген немесе операциядан кейін де ауырсынуы жалғасатын пациенттер қарастырылады.
- Қатерлі ісікке байланысты ауырсыну: Ісіктің тікелей қысымынан немесе емдеу үдерістерінен (химиотерапия және т.б.) туындайтын қатты ауырсынумен айналысады.
- Нейропатиялық ауырсыну: Қант диабетіне немесе жүйкенің қысылуына байланысты күйдіру, шаншу және ұю сезімдерімен сипатталады.
- Үшкіл жүйке невралгиясы: Бұл бет аймағында электр тогы соққандай сезілетін қатты ауырсыну.
- Мигрень және қатты бас аурулары: Дәрі-дәрмекпен бақылауға келмейтін созылмалы бас ауруының түрлерімен айналысады.
- Фибромиалгия: Бүкіл денеде кең таралған бұлшықет ауырсынуы мен сезімталдықпен сипатталатын жұмсақ тіндердің ревматикалық ауруы.
- Буындар мен қаңқа жүйесіндегі ауырсыну: Тізе, жамбас және иық аймақтарындағы остеоартриттен туындайтын созылмалы ауырсынуды білдіреді.
- Герпес зостерден кейінгі ауырсыну (постгерпестік невралгия): Герпес зостер бөртпелері жазылғаннан кейін жүйке ұштарында сақталатын тұрақты ауырсыну.
- Фантомдық ауырсыну: Бұл жоқ аяқ-қолда (қолда немесе аяқта) сезілетін фантомдық ауырсыну.
Алгология бөлімінде қандай диагностикалық әдістер қолданылады?
Алгология бөлімінде пациенттің өмір сапасына тікелей әсер ететін созылмалы ауырсыну циклін бұзу үшін қадамдар жасалады. Ауырсынудың орталық немесе перифериялық шығу тегін анықтау үшін жетілдірілген бейнелеу әдістері мен интервенциялық тесттер қолданылады, содан кейін жеке емдеу хаттамалары әзірленеді.
Алгологиядағы физикалық тексеру және анамнез алу үдерісі
Диагностикалық үдерістің бірінші және ең маңызды кезеңі — егжей-тегжейлі медициналық анамнез жинау және арнайы неврологиялық тексерулер жүргізу. Дәрігер ауырсынудың басталу уақытын, оны қоздыратын факторларды және ауырсынудың сипатын (күйдіру, шаншу немесе электр тогы соққандай сезім) бағалайды. Физикалық тексеру кезінде қолданылатын негізгі бағалау әдістері:
- Дерматомдық талдау: Ағзадағы жүйке түбірлерінің сезімталдық аймақтары бағаланады.
- Бұлшықет күшін тексеру: Жүйкенің қысылуына байланысты қозғалыс функциясының жоғалуын анықтау үшін жүргізіледі.
- Рефлекстерді тексеру: Терең сіңірлік рефлекстер өлшенеді.
- Провокациялық тесттер: Белгілі бір қозғалыстардың ауырсынуды қоздыратыны немесе қоздырмайтыны бақыланады.
Бейнелеу әдістері және радиологиялық зерттеулер
Алгология мамандары ауырсынудың анатомиялық көзін көру үшін жоғары ажыратымдылықтағы радиологиялық бейнелеу құрылғыларын пайдаланады. Бұл әдістер тіндердің зақымдануын, жарықтарды немесе буындардың дегенерациясын анық көрсетеді. Заманауи алгологияда қолданылатын негізгі бейнелеу технологиялары:
Магниттік-резонанстық томография (МРТ): Жұмсақ тіндерді, жүйке түбірлерін және диск құрылымдарын егжей-тегжейлі зерттеуге мүмкіндік береді.
Компьютерлік томография (КТ): Сүйек құрылымындағы ауытқулар мен кальцификацияларды анықтау үшін қолданылады.
Ультрадыбыстық зерттеу (УДЗ): Жүйкенің қысылуын және буынішілік сұйықтықтың көбеюін нақты уақыт режимінде бақылауға мүмкіндік береді.
Тікелей рентгенография: Омыртқаның орналасуын және механикалық проблемаларды бағалаудағы алғашқы қадам.
Диагностикалық блокадалар (интервенциялық диагностикалық әдістер)
Алгологияны басқа салалардан ерекшелендіретін негізгі ерекшеліктердің бірі — диагностикалық мақсатта «диагностикалық блокадаларды» қолдану. Егер жүйкеге жергілікті анестетик енгізгеннен кейін ауырсыну уақытша басылса, бұл ауырсынудың сол жүйкеден шығатынын растайды. Диагностика үшін қолданылатын интервенциялық әдістер:
- Селективті жүйке түбірі блокадалары: Белгілі бір жүйке түбіріне дәрі енгізу арқылы ауырсыну көзін растау.
- Фасеттік буын блокадалары: Омыртқа буындарының остеоартритінің ауырсынуға қосатын үлесін бағалау үшін жүргізіледі.
- Симпатикалық блокадалар: Симпатикалық жүйке жүйесінен туындайтын ауырсынуды ажырату үшін жүргізіледі.
- Медиальды тармақ блокадасы: Бел және мойын ауырсынуында жүйке өткізгіштігін тексеру.
Электрофизиологиялық тесттер
Жүйке импульсінің өткізу жылдамдығын және бұлшықеттердің электрлік белсенділігін өлшейтін тесттер әсіресе нейропатиялық ауырсынуды диагностикалауда маңызды. Бұл тесттер жүйке зақымының дәрежесі мен орналасуы туралы сандық деректер береді. Алгология клиникаларында қолданылатын электрофизиологиялық әдістер:
- EMG (электромиография): Бұлшықеттер мен жүйкелердің функционалдық жағдайын бағалау.
- SEP және MEP тесттері: Сезімталдық және қозғалыстық шақырылған потенциалдарды өлшеу.
- Сандық сенсорлық тестілеу (QST): Жылу, суық және жанасу шектерін талдау.
Зертханалық тесттер және функционалдық талдау
Қан талдаулары ауырсынуға ықпал ететін негізгі қабыну үдерістерін немесе метаболизмдік тапшылықтарды анықтау үшін қолданылады. Кейбір жағдайларда дәрумен тапшылығы немесе ревматикалық аурулар созылмалы ауырсынудың негізгі себебі болуы мүмкін. Диагностика барысында сұралатын зертханалық тесттер:
- Қабыну маркерлері: CRP және эритроциттердің шөгу жылдамдығы көрсеткіштері тексеріледі.
- Ревматикалық панельдер: RF, Anti-CCP сияқты аутоиммундық тесттер жүргізіледі.
- Дәрумендер мен минералдардың деңгейлері: Әсіресе B12 дәрумені, D дәрумені және магний деңгейлері өлшенеді.
- Гормондық профиль: Ауырсыну шегіне әсер етуі мүмкін эндокриндік бұзылыстар бағаланады.
Алгология маманына қашан жүгіну керек?
Егер ауырсыну жедел кезеңнен өтіп кетсе және әдеттегі ауырсынуды басатын дәрілер немесе физиотерапия тиімді болмаса, алгология маманына жүгіну ұсынылады. Ауырсынудың созылмалы түрге айналуы жүйке жүйесінде тұрақты өзгерістер тудыруы мүмкін, сондықтан ерте араласу өте маңызды.
Ұзақ уақытқа созылған ауырсыну ұйқыны бұзса, қозғалысты шектесе немесе депрессиялық көңіл күйге әкелсе, ауырсыну емханалары көпсалалы тәсілді қолданады. Бұл үдерісте алгологтар ортопедия, неврология, физиотерапия және психиатрия бөлімдерімен үйлесімді жұмыс істеп, кешенді емдеу үдерісін басқарады.
