Гастроэнтерология ас қорыту жүйесі ағзаларының қалыпты қызметін, қозғалысын, ас қорыту және сіңіру үдерістерін сақтауды және осы ағзаларға әсер ететін бұзылыстарды емдеуді мақсат етеді.
Ас қорыту жүйесінің денсаулығы ағзаның жалпы энергия теңгеріміне және иммундық жүйесіне тікелей әсер етеді. Гастроэнтерология мамандары (гастроэнтерологтар) эндоскопиялық және колоноскопиялық процедуралар арқылы ағзаларды тікелей бейнелеп, ауруларды диагностикалайды.
Гастроэнтерология дегеніміз не?
Гастроэнтерология — ас қорыту жүйесі мен онымен байланысты ағзалардың биохимиясын, физиологиясын және патологиясын жан-жақты зерттейтін жетілдірілген медициналық мамандық. Бұл салада жұмыс істейтін дәрігерлер алты жылдық медициналық білімнен кейін Ішкі аурулар мамандығын аяқтап, одан кейін Гастроэнтерология бойынша қосымша үш жылдық қосалқы мамандану даярлығынан өтеді
Гастроэнтерология емханасы ауруларды емдеумен ғана емес, сонымен қатар ас қорыту жүйесінің сау жұмысын сақтаумен де айналысады. Бүгінде технологияның дамуына байланысты ауыз немесе анус арқылы енгізілетін камерасы бар құрылғылардың көмегімен, хирургиялық араласусыз жүргізілетін диагностикалық және емдеу процедуралары әлдеқайда жайлы бола түсті.
Ақпарат алу үшін төмендегі форманы толтыра аласыз.
Гастроэнтерология бөлімі қандай ағзалармен айналысады?
Гастроэнтерология ағзадағы ең ұзын жүйелердің бірі болып табылатын ас қорыту жолын әртүрлі бөлімдерге бөліп зерттейді. Гастроэнтерология бөлімі назар аударатын негізгі ағза құрылымдары төмендегідей:
- Жоғарғы ас қорыту жолы: Өңеш және асқазан.
- Аш ішек және тоқ ішек: Он екі елі ішек, аш ішек, мықын ішек және тоқ ішек құрылымдары.
- Гепатобилиарлық жүйе: Бауыр, өт қабы және өт жолдары.
- Ұйқыбез: Ас қорыту ферменттері мен инсулин бөлетін бездік тін.
- Аноректалдық аймақ: Тік ішек пен анус айналасындағы аурулар.
Гастроэнтерология қандай ауруларды емдейді?
Гастроэнтерология бөлімі ас қорыту жүйесінің қабыну жағдайларынан бастап ісік түзілістеріне дейінгі кең ауқымды ауруларды емдеумен айналысады. Бұл ауруларды белгілердің ауырлығына және зақымданған ағзаға қарай жіктеуге болады.
Өңеш және асқазан аурулары
Асқазан мен өңешке қатысты шағымдар қоғамда ең жиі кездесетін гастроэнтерологиялық проблемалардың қатарына жатады. Бұл топта тексерілетін негізгі бұзылыстар төмендегідей:
- Гастроэзофагеалдық рефлюкс: Асқазан қышқылының өңешке кері ағуы.
- Гастрит және ойық жара: Асқазанның ішкі бетінің тітіркенуі немесе жаралануы.
- Хиаталдық жарық (асқазан жарығы): Асқазанның бір бөлігінің кеуде қуысына ығысуы.
- Жұтынудың қиындауы (дисфагия): Өңештің тарылуы немесе қозғалыс бұзылыстары.
- Целиакия: Глютенге сезімталдықпен байланысты аш ішек ауруы.
Ішек аурулары
Ішек денсаулығы шығару жүйесі мен ішектердегі сіңіру үдерісі үшін өмірлік маңызға ие. Ішек аурулары төменде көрсетілген:
- Тітіркенген ішек синдромы (IBS): Бұл функционалдық ас қорыту бұзылысы (тітіркенген ішек).
- Ішектің қабыну аурулары (IBD): Ойық жаралы колит және Крон ауруы бақыланып, емделеді.
- Тоқ ішек полиптері: Болашақта қатерлі ісікке айналу қаупі бар тіндік өсінділер.
- Дивертикулит: Ішек қабырғасында пайда болатын шағын қалташалардың қабынуы.
- Созылмалы диарея немесе іш қату: Тұрақты түрде пайда болатын шығару бұзылыстары.
Бауыр, өт қабы және ұйқыбез аурулары
Гепатология деп те аталатын бұл қосалқы мамандық ағзаның метаболизмдік орталығын қорғауды мақсат етеді. Гепатологиялық аурулар төменде көрсетілген:
- Гепатит түрлері: Оларға А, В, С гепатиттері және басқа вирустық инфекциялар жатады.
- Бауырдың майлануы: Бауырда майдың шамадан тыс жиналуы (стеатоз).
- Цирроз: Бауыр тінінің қатаюы және қызметінің жоғалуы.
- Өт қабындағы тас және инфекция: Холелитиаз және холецистит жағдайлары.
- Панкреатит: Ұйқыбездің жедел немесе созылмалы қабынуы.
Гастроэнтерология бөлімінде қандай диагностикалық әдістер қолданылады?
Гастроэнтерологтар қолданатын диагностикалық құрылғылар ас қорыту ағзаларының ішкі құрылымдарын тікелей бейнелеуге немесе функционалдық бұзылыстарды өлшеуге бағытталған. Бұл әдістер зертханалық тесттер және радиологиялық бейнелеумен толықтырылып, мультидисциплинарлық тәсілді қамтамасыз етеді. Гастроэнтерологияда ең жиі қолданылатын диагностикалық әдістер төмендегідей:
- Эндоскопиялық бейнелеу: Гастроскопия (жоғарғы GIS) және колоноскопия (төменгі GIS)
- Бейнелеу әдістері: Ультрадыбыстық зерттеу (US), компьютерлік томография (BT) және MRI.
- Функционалдық тесттер: Мочевиналық тыныс алу тесті және pH-метр өлшемдері.
- Интервенциялық диагностикалық құрылғылар: Эндоскопиялық ультрадыбыстық зерттеу (EUS) және ERCP.
Гастроскопия (жоғарғы асқазан-ішек жолдарының эндоскопиясы)
Гастроскопия — өңешті, асқазанды және он екі елі ішекті ұшында жарық пен камерасы бар жіңішке, икемді түтік арқылы зерттеу процедурасы. Бұл әдіс ағзалардың ішкі беттеріндегі зақымдануларды, ойық жараларды немесе ісік түзілістерін тікелей көруге мүмкіндік береді.
Процедура кезінде дәрігер күдікті аймақтардан биопсия ала алады немесе қан кету ошақтарына араласуы мүмкін. Гастроскопия процедурасы әдетте 5-10 минутқа созылады және пациенттің құсу рефлексінің алдын алу үшін жергілікті анестезия немесе седация жағдайында жүргізіледі.
Колоноскопия және сигмоидоскопия
Колоноскопия — бүкіл тоқ ішекті және аш ішектің соңғы бөлігін егжей-тегжейлі бейнелеу үшін қолданылатын маңызды диагностикалық әдіс. Ол ішек полиптерін, дивертикулитті, ішектің қабыну ауруларын (Крон ауруы және ойық жаралы колит) және тоқ ішек қатерлі ісігін диагностикалауда өмірлік маңызға ие.
Процедура алдында ішекті дайындау (диета және іш жүргізетін дәрілерді қолдану) қажет. Колоноскопия кезінде анықталған полиптерді сол сеанста полипэктомия арқылы алып тастауға болады, бұл қатерлі ісіктің дамуын болдырмауға көмектеседі. Сигмоидоскопия — тоқ ішектің соңғы 60 см бөлігін ғана (сигма тәрізді ішек пен тік ішекті) зерттеу.
Эндоскопиялық ультрадыбыстық зерттеу (EUS)
EUS — эндоскоптың ұшына бекітілген шағын ультрадыбыстық құрылғының көмегімен ас қорыту жолының қабырғалары мен оған жақын орналасқан ағзаларды (ұйқыбез және өт жолдары) бейнелеу әдісі. Ол стандартты ультрадыбыстық зерттеу арқылы қол жеткізу мүмкін емес терең тіндерден жоғары ажыратымдылықтағы деректер береді.
Бұл технология әсіресе асқазан мен өңеш қатерлі ісіктерінің кезеңін анықтауда, ұйқыбез түзілістерін бағалауда және терең орналасқан лимфа түйіндерінен инелік биопсия алуда қолданылады. EUS инвазивті хирургияны қажет етпей-ақ терең тіндерді диагностикалауға көмектеседі.
ERCP (эндоскопиялық ретроградтық холангиопанкреатография)
ERCP — эндоскопия мен радиологияны (рентгенді) біріктіретін және диагностикалық әрі емдік мақсатта қолданылатын жетілдірілген гастроэнтерологиялық процедура. Ол өт жолдары мен ұйқыбез жолдарындағы бітелулерді, тастарды немесе тарылуларды анықтау үшін қолданылады.
Процедура кезінде он екі елі ішектегі өт жолының саңылауы арқылы контрастты зат енгізіліп, флюороскопия көмегімен кескіндер алынады. Диагноз қойылғаннан кейін өзекке стент орнату немесе өт жолдарындағы тастарды алып тастау сияқты процедураларды бір мезгілде жүргізуге болады.
Бауыр биопсиясы
Бұл біздің елімізде жиі кездесетін В гепатиті және С гепатиті сияқты бауыр ауруларын диагностикалау және бақылау үшін қолданылатын процедура. Пациент жеңіл седация жағдайында болғанда және биопсия аймағы жансыздандырылған кезде құрсақтың оң жағынан енгізілетін арнайы иненің көмегімен операциясыз бауырдан шағын үлгі алынады. Содан кейін бұл үлгі патология бөлімінде микроскоппен зерттеліп, ауру туралы маңызды ақпарат береді.
Өңештің 24 сағаттық pH мониторингі
Бұл әсіресе рефлюкс белгілері бар пациенттерде асқазан қышқылының өңешке кері ағатын-ағмайтынын және егер ағатын болса, оның қаншалықты мөлшерде екенін бағалау үшін қолданылатын процедура. Бұл қазіргі уақытта гастроэзофагеалдық рефлюкс ауруын (асқазан құрамының өңешке кері ағуын) диагностикалауда қолданылатын ең сенімді әдістердің бірі. Тест жүргізу үшін ұшында pH (қышқылдық) өзгерістерін өлшейтін сенсоры бар катетер (диаметрі шамамен 2 мм икемді түтік) мұрын арқылы енгізіліп, өңештің төменгі бөлігіне орналастырылады. Сыртта қалған катетердің ұшы шағын компьютерге қосылады. Өңештің төменгі бөлігіндегі pH (қышқылдық) өзгерістері компьютерлік жүйеге әр 4-8 секунд сайын беріліп, жазылады. Жазба аяқталғаннан кейін катетер алынып, шағын құрылғыда сақталған деректер басқа компьютерге жіберіліп, клиникалық тұрғыдан маңызды рефлюкстің бар-жоғы анықталады. Қазіргі уақытта бұл процедура сымсыз сенсорлармен де жүргізілуі мүмкін.
C13 және C14 мочевиналық тыныс алу тесті
Бұл асқазанда гастрит пен ойық жара тудыратын Helicobacter pylori бактериясының бар-жоғын анықтау үшін қолданылатын қарапайым әрі сенімді тест. Тест шамамен 30 минутқа созылады және асқазанда осы бактерияның бар-жоғын анықтау үшін тесттің басында және соңында шығарылған тыныс ауасының үлгілері жиналады. C13 тыныс алу тестінде радиоактивті заттар жоқ.
Капсулалық эндоскопия
Кейбір асқазан-ішек жолдары аурулары пайда болатын аш ішек өзінің анатомиялық құрылымына байланысты зерттеу өте қиын аймақ болып табылады. Сондықтан аш ішек асқазан-ішек жүйесінің «қара жәшігі» ретінде қарастырылған. Себебі түсініксіз қан кету жағдайларының шамамен 10 пайызы аш ішектен туындайды деп есептелетінін ескерсек, оны бағалаудың маңыздылығы айқын болады
