Ревматология бөлімі буындарға, сүйектерге, бұлшықеттерге, дәнекер тіндерге және жұмсақ тіндерге әсер ететін ауырсыну, ісіну, қозғалыстың шектелуі және функцияның жоғалуы сияқты жағдайларды диагностикалау және емдеумен айналысады. Ревматикалық аурулар тек буындармен шектелмейтін жүйелік аурулар болып табылады; олар жүрек, өкпе, бүйрек және тері сияқты өмірлік маңызды ағзаларға да әсер етуі мүмкін. Ерте диагностика мен дұрыс емдеудің мақсаты — осы аурулардың салдарынан дамуы мүмкін тұрақты буын зақымдануы мен ағзалардың зақымдалуының алдын алу.
Ревматология дегеніміз не?
Ревматология — ағзаның тірек-қимыл жүйесіне әсер ететін созылмалы ауырсынумен сипатталатын жағдайларға, сондай-ақ аутоиммундық ауруларға бағытталған ішкі аурулар саласының қосалқы мамандығы. Аутоиммундылық — иммундық жүйенің ағзаның өз жасушаларын қателесіп бөгде деп танып, оларға шабуыл жасау жағдайы. Аутоиммундылық көптеген ревматологиялық аурулардың негізінде жатады.
Ревматология мамандары ревматологтар деп аталады. Ревматологтар ревматикалық ауруларды диагностикалап, әр пациенттің нақты жағдайы мен қажеттіліктеріне сәйкес жеке емдеу жоспарын әзірлейді. Бұл аурулардың ағымы көбіне ұзақ мерзімді (созылмалы) болғандықтан, пациент пен дәрігер арасындағы тығыз ынтымақтастық емдеу нәтижесін жақсартуда маңызды рөл атқарады.
Ревматология бөлімі қандай ауруларды емдейді?
Ревматология клиникасы механикалық тозу нәтижесінде пайда болатын аурулардан бастап қабыну процестерінен туындайтын ауруларға дейінгі кең ауқымды жағдайлармен айналысады. Ревматология бөлімінде бақыланатын негізгі аурулар:
- Ревматоидты артрит (қабынбалы буын ревматизмі): Негізінен қол мен аяқтың ұсақ буындарын зақымдайтын және әдетте симметриялы түрде дамитын созылмалы қабыну ауруы.
- Анкилоздаушы спондилит: Негізінен бел аймағы мен омыртқаны зақымдайтын және таңертеңгі сіресумен сипатталатын созылмалы ревматикалық ауру.
- Көбелек ауруы (лупус): Тері, буындар, бүйректер және қан жасушаларын қоса алғанда, көптеген ағзаларға әсер етуі мүмкін жүйелік дәнекер тін ауруы.
- Остеоартрит (буындардың тозуы): Уақыт өте келе буын шеміршегінің біртіндеп тозуы нәтижесінде дамитын механикалық ауру.
- Подагра: Зәр қышқылы алмасуының бұзылуына байланысты буындарда кристалдардың жиналуы нәтижесінде пайда болатын кенеттен басталатын және ауырсынумен жүретін ұстамалар.
- Шегрен синдромы: Сыртқы секреция бездерін нысанаға алатын және көздің, ауыздың құрғауымен сипатталатын иммундық жүйе ауруы.
- Псориаздық артрит: Псориазы бар адамдарда дамуы мүмкін қабынбалы артрит.
- Бехчет ауруы: Ауыз және жыныс аймағындағы ойық жаралармен, көздің қабынуымен және қан тамырларының зақымдалуымен сипатталатын көпжүйелі ауру.
- Васкулит: Қан тамырлары қабырғаларында дамитын қабыну жағдайларын білдіреді.
- Фибромиалгия: Кең таралған бұлшықет ауырсынуымен, шаршаумен және ұйқының бұзылуымен сипатталатын жұмсақ тіндердің ревматикалық жағдайы.
Ревматологияда қандай диагностикалық әдістер қолданылады?
Ревматологиялық ауруларды диагностикалау көпсалалы тәсілді қажет етеді және көбіне басқатырғыштың бөліктерін біріктіруге ұқсайды. Клиникалық тексеру, пациенттің медициналық анамнезі және кеңейтілген зертханалық талдаулар диагностикалық үдерістің негізін құрайды. Ревматологиядағы диагностикалық әдістер:
- Зертханалық талдаулар: Ағзадағы қабыну деңгейін өлшеу және аутоантиденелерді анықтау үшін қан мен зәр талдаулары қолданылады.
- Бейнелеу әдістері: Буын құрылымындағы зақымдануды, тозуды немесе сұйықтықтың шамадан тыс жиналуын анықтау үшін қолданылады.
- Буын сұйықтығын талдау: Ісінген буыннан алынған сұйықтық кристалдардың немесе инфекцияның бар-жоғын анықтау үшін микроскоппен зерттеледі.
Ревматологиялық талдаулар қандай?
Зертханалық талдаулар ревматологиялық аурудың бар екенін растау немесе басқа ықтимал жағдайларды жоққа шығару үшін қолданылады. Ең жиі қолданылатын ревматологиялық талдаулар:
- Эритроциттердің шөгу жылдамдығы (ESR) және CRP: Ағзадағы жалпы қабыну деңгейін (қабыну белсенділігін) көрсететін қан талдаулары.
- Ревматоидты фактор (RF) және Anti-CCP: Ревматоидты артритті диагностикалауда қолданылатын арнайы антидене талдаулары.
- ANA (антинуклеарлық антидене) талдауы: Лупус пен басқа дәнекер тін ауруларын скринингтеу үшін аса маңызды.
- HLA-B27: Анкилоздаушы спондилитке күдік болған кезде тексерілетін генетикалық маркер.
- Зәр қышқылы: Подаграны диагностикалау және бақылау үшін бағаланады.
- Жалпы қан талдауы және бүйрек/бауыр функциясының талдаулары: Аурудың жүйелік әсерлерін бақылау және дәрі-дәрмек қолдануға жарамдылықты бағалау үшін жүргізіледі.
Ревматология бөліміне кімдер жүгінуі керек?
Әрбір буын ауырсынуы ревматикалық ауруды білдірмейді, алайда кейбір арнайы белгілер ревматологтың кеңесіне жүгіну қажеттігін көрсетуі мүмкін. Әсіресе генетикалық бейімділігі бар адамдар үшін белгілерді мұқият бақылау маңызды. Келесі жағдайларда ревматология бөліміне жүгіну орынды:
- Таңертең оянған кезде буындарда немесе бел аймағында 30 минуттан ұзаққа созылатын сіресу байқалатын адамдар
- Буындарда қызару, ісіну және температураның жоғарылағанын сезетін адамдар
- Демалған кезде күшейіп, қозғалғанда азаятын бел және арқа ауырсынуы бар адамдар
- Күн сәулесіне шамадан тыс сезімталдық немесе бетінде көбелек тәрізді бөртпе пайда болатын адамдар
- Себебі түсініксіз қайталанатын дене қызуының көтерілуі және шаршау байқалатын адамдар
- Суық әсерінен саусақтарының ағаруы немесе көгеруі байқалатын адамдар (Рейно феномені)
Ревматологиялық ауруларды емдеу әдістері қандай?
Ревматологиялық ауруларды емдеу аурудың түрі мен ауырлығына, сондай-ақ пациенттің жалпы денсаулық жағдайына байланысты өзгереді. Емдеудің негізгі мақсаттары — қабынуды басу, ауырсынуды жеңілдету, буындардың зақымдануының алдын алу және пациенттің өмір сапасын жақсарту. Ревматологиялық ауруларды емдеуде қолданылатын негізгі әдістер:
- Дәрі-дәрмекпен емдеу: Қабынуға қарсы препараттар, кортикостероидтар және аурудың ағымын өзгертетін ревматизмге қарсы препараттар (DMARDs) қолданылады.
- Биологиялық әдістер: Дәстүрлі емдеуге жауап бермейтін жағдайларда иммундық жүйенің белгілі бір компоненттеріне бағытталған заманауи препараттар қолданылады.
- Физиотерапия және оңалту: Буындардың қозғалыс көлемін сақтау және бұлшықеттерді күшейту үшін жаттығу бағдарламалары қолданылады.
- Өмір салтын өзгерту: Жерорта теңізі үлгісіндегі тамақтану, идеалды дене салмағын сақтау және темекі шегуді тоқтату емдеудің тиімділігін қолдайтын факторлар болып табылады.
Ревматология туралы жиі қойылатын сұрақтар
Ревматизм тек егде жастағы адамдарда кездесе ме?
Жоқ, ревматикалық аурулар барлық жас топтарында, соның ішінде балаларда да кездесуі мүмкін.
Қабынбалы артрит толық жазыла ма?
Көптеген ревматикалық аурулар созылмалы болып табылады, бірақ заманауи дәрі-дәрмекпен емдеу арқылы ауруды бақылауда ұстауға болады.
Ревматизммен ауыратын адамдар спортпен айналыса ала ма?
Иә, ревматикалық аурулары бар адамдарға буын денсаулығын сақтау үшін буындарға шамадан тыс күш түсірмейтін жүзу, жаяу жүру және пилатес сияқты жаттығулармен айналысу әсіресе ұсынылады.
Ыстық бұлақ терапиясы қабынбалы артритке пайдалы ма?
Қабыну белсенді болған кезеңдерде (буын ісініп, ыстық болған кезде) жылумен емдеу және термалды су көздеріне бару жағдайды нашарлатуы мүмкін; сондықтан міндетті түрде дәрігермен кеңесу қажет.
Ревматизмде генетикалық бейімділік маңызды ма?
Кейбір ревматикалық ауруларда генетикалық бейімділік маңызды қауіп факторы болып табылады, бірақ аурудың дамуында қоршаған орта факторлары да қоздырушы рөл атқарады.
Бел жарығы кезінде ревматология бөліміне бару керек пе?
Бел жарығы кезінде пациенттер алдымен нейрохирургия бөліміне жүгінуі керек; алайда қатар жүретін қабынбалы жағдайлар болса, ревматология бөліміне де жүгіну қажет.
